Kamenolomi Starogradskog zaljeva: problematika podrijetla kamena korištenog za izgradnju bedema antičkog Fara

Abstract

U fokusu arheoloških istraživanja najčešće su prostori s najvećom koncentracijom ostataka materijalne kulture jedne zajednice poput naselja i nekropola, dok krajolici, pa time i oni industrijski, često ostaju na margini istraživanja. To je slučaj s kamenolomima, koji svjedoče o industrijskoj prošlosti jednog prostora, a daju uvid i u socijalnu organizaciju društva određenog vremena. U mediteranskoj regiji, pa tako i našoj obali i otocima, antički su kamenolomi izuzetno brojni, zahvaćajući velike površine krajolika, no budući da se mnogi koriste i u kasnijim razdobljima, antički tragovi ekstrakcije sirovine često su uništeni novijima. Sličan je slučaj i s kamenolomima pronađenim u Starogradskom zaljevu. Na sjevernoj strani zaljeva nalazi se šest lokacija na kojima su vidljivi tragovi ekstrakcije kamena. Prirodne, izrazito velike slojnice kamena dale su naslutiti da je riječ o antičkim kamenolomima iz kojih su vađeni veliki blokovi za gradnju bedema grčkog Fara. Proučavanju kamenoloma pristupilo se koristeći više metodoloških pristupa i na multidisciplinaran način. Na svim lokacijama učinjen je površinski pregled terena, zračna prospekcija, analiza arhivskih fotografija i katastra. Učinjena je komparativna analiza tehnologije ekstrakcije sirovine, mikropaleontološka analiza uzoraka kamena iz kamenoloma i bedema, a sve je kartirano u geografskom informacijskom sistemu (GIS).