Sjeverna salonitanska nekropola

Sažetak

Sjeverna nekropola razvila se duž komunikacije koja se okomito odvajala od via principalis, zaobilazila sjeverne bedeme Urbs vetus i istočnije od Porta Caesarea ponovno se spajala s glavnim uzdužnim pravcem Salone. Nalazi nadgrobnih spomenika s podacima o izgledu i dimenzijama grobnih areala ukazuju na planiranje broja i veličine grobnih parcela i funkcioniranje nekropole od početka prvog stoljeća n.e. Pojedinačni ukopi postojali su duž komunikacije koja se neposredno izvan zapadnih gradskih vrata odvajala od ceste Salona-Tragurium, tekla linijom jednog karda (cardo), zatim zaobilazila amfiteatar i blizu Porta suburbia I spajala se sa spomenutom »zaobilaznicom«. Najkasnije od 170. g., nakon izgradnje bedema oko zapadnog podgrađa, ova dva dijela sačinila su jedinstvenu, neprekinutu nekropolu. Izgradnjom bedema u vrijeme Marka Aurelija prestaju funkcionirati dijelovi nekropole unutar njih, ali postoje sporadični primjeri ukapanja unutar grada i nakon tog datuma. Kartiranjem grobnih nalaza možemo pratiti komunikaciju od Urbs vetus, preko Manastirina i zaselaka Bubuć-Topin i Grubišić (Žuro) do lokaliteta Rižinice i Crikvine. Ukopi duž ove ceste u vezi su s utvrđenim delmatskim naseljem oko 1,5 km sjeveroistočno od antičke Salone, na položaju Donje Rupotine; kao i drugih naselja u ageru koja su trajala i u rimskom periodu. U okvirima poganskih nekropola razvijaju se starokršćanski cemeleriji, ali se oni ubrzo izdvajaju organizacijom i izgledom uvjetovanim ukapanjem oko grobova mučenika.