Histarska plastika u kontekstu umjetnosti jadranskog područja od 7. do 5. st. pr. n. e

Abstract

Ovaj prilog polazi od ideje da je histarska skulptura sastavni član jadranskog kompleksa monumentalne plastike 7-5. st. p. n. e. Ta jadranska plastika najizrazitiji je nosilac novog stilskog izraza na Jadranu, koji donosi kvalitativnu preobrazbu geometrijske kasnobrončanodobne likovne tradicije, tj. prvu pojavu razrađene figuracije od druge pol. 7. st. Komparativna ikonografsko-stilska analiza jadranskih spomenika (protofelsinske, venetske, daunske stele, picenska i histarska plastika) temelji se na uvažavanju svih likovnih (kulturnih) specifičnosti pojedinih jadranskih regija, osobito onih na području Emilije (Bologna, Spina, Marzabotto). Ona pokazuje da je u nastanku stilskog izraza dominantna bila autohtona komponenta, dok je sve ono izvanjsko (izvorno grčko i etruščansko ili pak njihovi derivati) samo poslužilo kao impuls koji provocira i kao uzor kojemu bi trebalo težiti. Stoga je autohtona likovna komponenta najvidljivija u procesima kreativnog preobražavanja grčko-etruščanskog ikonografsko-stilskog standarda, te u konačnom inkorporiranju tog standarda u izvornu, ali ipak provincijalnu fizionomiju novog stila na Jadranu. Osnovni karakter tog novog stila u biti je orijentalizirajuće-arhajski uz stanovite jače, regionalne prodore protoklasičnih i klasičnih elemenata (pojedini aspekti venetskih stela, felsinska umjetnost 5. st.). Stilski pak profil histarske plastike može se precizrati kao arhajski, bolje reći subarhajski. Histareka plastika, kao uostalom i dobar dio one zapadno jadranske, opire se neposrednoj usporedbi s izvornom grčkom umjetnosti 6. i 5. st. Na osnovi njene ikonografsko-stilske interpretacije i usporedbe s picenskom skulpturom, koja joj je na Jadranu najsrodnlja, histarsku plastiku ne bi trebalo datirati prije zadnjih decenija. Međutim, kako se unutar nje naziru neki detalji i likovna rješenja, koja asociraju na protoklasičan i klasičan stilski standard, njen nastanak je putpuno realan i u toku 5. st. p. n. e.