Obredi uz kneževski grob u Atenici i tragovi arhaičnog kraljevstva u Iliriku

Sažetak

Poznati kneževski grob u humku II u Atenici kod Čačka (na prijelazu iz 6. u 5. st. p. n. e.) pripada nizu bogatih grobova u širem krugu halštatske kulture u Evropi. Izdvaja se posebnim žrtvovanjem (tri tura, dvije svinje, pas) te naročitom žrtvenom konstrukcijom postavljenom na platformi pored groba. Žrtvovanje šest životinja na podlozi platforme vjerojatno se mora dovesti u vezu s indoevropskim trijadičnim žrtvovanjem tipa rimskih suovetaurilia (u Indiji sautramani). Interpretacija se poziva na činjenicu da je u izvornom obliku ovaj tip žrtvovanja jakom božanstvu podrazumijevao angažiranje drugih božanstava (posebno vidljivo u obredu sautramani): kao i u Umbriji (žrtve uz lustraciju naroda) ovdje je zacijelo došlo do promjena u izboru i broju žrtava zbog daljnjeg razvijanja diferencirnih funkcija - nasuprot Rimu, gdje je jedini primalac žrtvi ostao Mars. Analiza prostornog uređenja žrtvene konstrukcije također svjedoči o postojanju kompleksne teologije. Funkcija i karakter rituala na žrtvenoj konstrukciji nisu posve jasni. Izvjesno je da kompleksni ritual kao i bogata oprema groba te nadasve apsolutna podređenost svih odnosa u prostoru stranama svijeta (koordinacija s nebeskim osima) navode na misao da se radi o poglavaru koji je zapravo bio »kralj« u arhaičnom značenju pojma.