Žrtva u japodskom kultu mrtvih

Sažetak

Usporednom analizom prikaza libacije s urni (dolina Une) i drugoga relevantnog činjeničnog repertoara (sveukupna figurativnost na urnama, pokop) zaključuje se o strukturi: a) funeralne žrtve, b) funeralnog rituala u cjelini i c) eshatološkog koncepta u japodskoj protopovijesnoj zajednici. U morfologiji žrtve ukomponiran je odraz temeljnih društvenih vrednota i sam eshatološki koncept. Vrednote naglašavaju bitnost vrhovnog autoriteta u japodskoj kulturi, koji se zasniva na spoju profanih (političkih, ratničkih i dr.) i sakralnih funkcija (kult). Lik ratnika, koji je izvršitelj libacije (i sudionik banketa i Posljednjeg putovanja), najkonkretnije oslikava ovu društvenu sintezu, njezin prijenos i kvalitativno (simboličko) obogaćenje u kultu mrtvih. U rekonstruiranom (konstruiranom) tijeku funeralne japodske prakse i vjerovanja ističe se: žrtva libacije, banket, procesija žena, procesija ratnika- konjanika i, napokon, Posljednje putovanje. Uhvatljivi tragovi japodskoga eshatološkog koncepta govore o: a) blagotvornom djelovanju vode kao žrtvene tvari na pokojnika i njegovu dušu, b) odlasku pokojnika u onostanost preko akvaličkih ili zemno/podzemnih sfera, c) konceptu duše kao svojevrsnom hibridu (dvojstvu) materijalnoga i duhovnoga, i d) postojanju kategorije besmrtnosti, koja se vjerojatno zamišljala u nebeskim sferama.