Salonitanski arhigalat

Sažetak

Jedini podatak o postojanju arhigalata u Saloni jest natpis Lucius Barbunteius Demetrius-a (CIL III 2930a). Peti redak tog natpisa sadrži nekoliko kronoloških elemenata koji u kontekstu poznatih odrednica o razvoju metroačke religije u Carstvu i u provinciji Dalmaciji omogućuju da se odrede vrijeme osnivanja salonitanskog arhigalata i teritorij njegove jurisdikcije. Oko tumačenja petog retka natpisa u nauci su se definirala dva mišljenja: Graillot i Vermaseren drže da je Lucius Barbunteius Demetrius bio salonitanski arhigal 58 godina tj. od svoje 17, pa do 75. godine života (bilj. 24—25), dok Suić smatra da je on obavljao arhigalsku funkciju samo 17 posljednjih godina svoga života (biij. 27). Na temelju Graillotove interpretacije duljine trajanja Demetrijeva arhigalata, a u vezi s kronološkim osobinama upotrebe onomastičke formule tria nomina u provinciji Dalmaciji, moglo bi se zaključiti da je odnosna osoba postala salonitanski arhigal početkom 00-tih godina 11, stoljeća i da je salonitanski arhigalat osnovan neposredno nakon reforme Antonina Pija u 160. ili 101. godini. Međutim, nedostatak prijedloga ab, te prema mišljenju dra Branimira Glavičića, navođenje ablativa plurala umjesto singulara (ab anno XVII...) velika su zapreka Grailiotovom tumačenju duljine trajanja Demetrijeva arhigalata. Prema tome, Demetrijev arhigalat je trajao 17 (a ne 58 godina) kako je zaključio Suić. S obzirom na postojanje snažne metroačke zajednice u Saloni i u drugim obalnim gradovima, blizinu Rima i Italije, te kronoloških Analogija s drugim većim metroačkim središtima u Carstvu koja su u 00-tim godinama  dobijala arhigalate, ta pretpostavka predstavlja još jedan argument za zaključak da je salonitanski arhigalat zaista bio osnovan neposredno nakon Antoninove metroaćke reforme, tj. 160. ili 161. godine. Jurisdikcija salonitanskog arhigala sezala je preko municipalnih međa Salone na što upućuje i nalaz nadgrobnog spomenika salonitanskog arhigala u Jaderu.