Selo i vlast u Zidarovu romanu »Sveti Pavel«

Sažetak

O poratnom slovenskom selu pisali su uglavnom književnici starije generacije (većina njih afirmirala se u razdoblju socijalnog realizma, manji njen dio nastavio je ili obnovio tu temu), pa je pojava Pavla Zidara (1932) značila pravo osvježenje i najpozitivnije iznenađenje. Sveti Pavel (1965) roman je o selu koje su nagrizale unutrašnje slabosti te ugrozili novi oblici života. Zidarov je naglasak na raslojavanju sela, raspadanju tradicije i provođenju socijalizacije. Uz to je naglašena uloga aktivista, ljudi koji su trebali predstavljati vlast na selu, ali su svojim postupcima (nehumanošću, grubošću, primitivnošću i iživljavanjem na ljudima) unosili među seljake nemir i nezadovoljstvo te ih udaljavali od vlasti. Osim toga prevladavalo je nakaradno shvaćanje o seljaku (kulački mentalitet, eksploatator) što je dovodilo do konfrontacija bilo s pojedincima bilo sa seoskom zajednicom (osobito kod otkupa, poreza, raznih uzimanja). Premda hod povijesti udaljuje selo od prošlosti, čovjekova vezanost za zemlju i prirodu iznad je svih životnih vrednota: Frenka Debevca ubija životarenje u zvoniku Sv. Pavela, selo ga žrtvuje i izdaje kada bude odvojeno od stoke, zemlje i djece; Žan Debevc kao aktivist prolazi sve uspone i padove te se razočaran vraća — zemlji.